Hàm răng dưới chìa ra ngoài phủ lên răng trên làm khuôn mặt mất cân đối và giảm chức năng nhai. Bác sĩ Hà Minh Tuấn, Cố vấn chuyên môn tại Nha Khoa Venus, khẳng định việc xác định đúng nguyên nhân do răng hay xương hàm giúp lập phác đồ điều trị triệt để. Bài viết này chúng tôi chia sẻ giải pháp nắn chỉnh chuẩn xác nhất.
Hàm răng dưới chìa ra ngoài là tình trạng gì?
Hàm răng dưới chìa ra ngoài là tình trạng sai lệch khớp cắn loại ba (Class III Malocclusion), khi các răng cửa hàm dưới nằm phủ ra phía trước các răng cửa hàm trên lúc cắn khít.
Ở người bình thường, răng cửa hàm trên trùm ra ngoài răng cửa hàm dưới từ 1mm đến 2mm. Khi trật tự giải phẫu bị đảo ngược, tầng mặt dưới biến dạng và khớp cắn mất liên kết ăn khớp tự nhiên.
Theo phân loại lâm sàng, tình trạng hàm răng dưới chìa hình thành theo ba nhóm cơ chế chính:
- Khớp cắn ngược do răng: Răng cửa dưới mọc chìa ra ngoài hoặc răng cửa trên mọc quặp vào trong, trong khi thể tích xương hàm hai bên vẫn cân đối.
- Khớp cắn ngược do xương: Xương hàm dưới phát triển quá phát nhô dài ra trước, hoặc xương hàm trên kém phát triển tạo nên sự chênh lệch lớn giữa hai hàm.
- Khớp cắn ngược phức hợp: Kết hợp đồng thời sai lệch về trục răng mọc lệch và sự bất cân xứng của nền xương sọ mặt.
3 dấu hiệu nhận biết và mức độ sai lệch của răng dưới chìa
Dấu hiệu nhận biết hàm răng dưới chìa ra ngoài rõ nhất là cằm nhô dài ra trước, tạo góc nghiêng mặt lưỡi cày. Khi khép miệng ở trạng thái nghỉ, môi dưới trề ra ngoài và môi trên thụt sâu vào trong. Khi giao tiếp, người bệnh có nụ cười méo, đường giữa hai hàm lệch nhau và phát âm khó chuẩn xác.
Về chức năng, hai hàm răng không chạm khít làm lực nhai bị phân tán lệch lạc. Người bệnh hay bị mỏi cơ cắn và nghe tiếng kêu lục cục ở khớp thái dương hàm mỗi khi há miệng to.
| Thể lâm sàng | Biểu hiện khớp cắn | Tác động diện mạo | Phương pháp chẩn đoán |
|---|---|---|---|
| Móm do răng | Răng cửa dưới chìa ra trước, răng trên quặp | Mặt tương đối thẳng, cằm nhô nhẹ | Khám lâm sàng và chụp Panorex |
| Móm do xương hàm | Cung hàm dưới trùm hẳn ra ngoài hàm trên | Mặt lưỡi cày rõ rệt, cằm nhô dài | Chụp phim đo sọ Cephalo và CT 3D |
| Móm phức hợp | Răng lộn xộn trên nền xương hàm lệch | Tầng mặt dưới dài, môi dưới trề | Phân tích sọ mặt 3D và lấy dấu hàm |
Mức độ sai lệch của hàm răng dưới chìa gồm ba cấp độ lâm sàng:
- Mức độ nhẹ (Độ cắn ngược dưới 3mm): Răng cửa dưới phủ nhẹ ra ngoài răng trên, chức năng ăn nhai của răng hàm chưa bị xáo trộn lớn.
- Mức độ trung bình (Độ cắn ngược từ 3mm đến 5mm): Cằm nhô thấy rõ, xuất hiện lệch khớp cắn một bên và răng hàm bắt đầu mòn men răng.
- Mức độ nặng (Độ cắn ngược trên 5mm): Hàm răng dưới chìa hẳn ra ngoài, răng đối diện mất tiếp xúc hoàn toàn và khớp thái dương hàm đau mỏi mạn tính.
3 nguyên nhân hàng đầu khiến hàm răng dưới chìa ra phía trước
- Yếu tố di truyền chiếm tới 70% các ca hàm răng dưới chìa do cấu trúc xương hàm mặt. Nếu bố mẹ hoặc ông bà mang đặc điểm móm xương, con cái có nguy cơ cao thừa hưởng kiểu hình này. Tình trạng phát triển xương hàm dưới bùng phát mạnh ở giai đoạn dậy thì từ 11 đến 16 tuổi, làm cằm nhô ngày càng rõ rệt.
- Thói quen xấu thời thơ ấu tác động trực tiếp đến hướng phát triển của cung răng. Trẻ nhỏ có tật đẩy lưỡi ra trước, cắn môi trên hoặc trượt hàm dưới khi tập nói tạo áp lực liên tục lên răng cửa dưới. Lực đẩy này kích thích xương hàm dưới dài ra, đồng thời kìm hãm xương hàm trên phát triển.
- Mất răng sữa sớm hoặc mất răng hàm vĩnh viễn không phục hồi kịp thời cũng làm biến dạng khớp cắn. Khi răng hàm sữa mất sớm, cung răng trên sụp hẹp và răng kế cận đổ nghiêng. Tình trạng này sinh ra khớp cắn đối đầu tạm thời rồi nhanh chóng biến chuyển thành khớp cắn ngược khi trẻ mọc đủ răng vĩnh viễn.
3 phương pháp điều trị hàm răng dưới chìa ra ngoài chuẩn y khoa
Chỉnh nha tăng trưởng bằng khí cụ ngoài mặt Facemask cho trẻ em
Với trẻ em từ 7 đến 12 tuổi, chỉnh nha tăng trưởng đem lại kết quả bảo tồn tối ưu. Bác sĩ dùng khí cụ ngoài mặt Facemask kết hợp ốc nong hàm để kích thích xương hàm trên phát triển ra trước, đồng thời hãm đà tăng trưởng của xương hàm dưới.
Can thiệp đúng thời điểm vàng giúp đưa khớp cắn về vị trí chuẩn mà không cần nhổ răng hay phẫu thuật.
Niềng răng chỉnh nha cho thanh thiếu niên và người trưởng thành
Với thanh thiếu niên và người trưởng thành bị móm do răng hoặc móm xương nhẹ, niềng răng chỉnh nha là giải pháp hàng đầu.
Bác sĩ dùng mắc cài tự buộc hoặc khay niềng trong suốt Invisalign kết hợp minivis kéo lùi toàn bộ cung răng dưới ra sau và dựng thẳng trục răng cửa trên. Thời gian niềng răng móm thường kéo dài 18 đến 24 tháng để đạt khớp cắn chuẩn.
Phẫu thuật chỉnh hình xương hàm mặt BSSO khi móm nặng
Với người trưởng thành có xương hàm dưới quá phát nghiêm trọng sau 18 tuổi, phẫu thuật chỉnh hình xương hàm mặt (Orthognathic Surgery) là chỉ định bắt buộc. Bác sĩ niềng răng tiền phẫu sắp đều các răng, sau đó phẫu thuật cắt chẻ cành đứng xương hàm dưới (BSSO) đẩy lùi khối xương về sau, cố định bằng nẹp vít titan.
| Phương pháp | Độ tuổi phù hợp | Chỉ định lâm sàng | Thời gian điều trị | Mức độ can thiệp |
|---|---|---|---|---|
| Khí cụ Facemask | Trẻ em 7 đến 12 tuổi | Xương hàm trên kém phát triển, móm sớm | 12 đến 18 tháng | Chỉnh hình tăng trưởng ngoài mặt |
| Niềng răng chỉnh nha | Từ 12 tuổi trở lên | Móm do răng hoặc móm xương mức độ nhẹ | 18 đến 24 tháng | Bảo tồn cấu trúc xương tự nhiên |
| Phẫu thuật BSSO | Người lớn trên 18 tuổi | Móm nặng do xương hàm dưới quá phát | 1 ngày mổ (hồi phục 3-4 tuần) | Phẫu thuật sọ mặt tại bệnh viện |
Hướng dẫn chăm sóc và bài tập hỗ trợ cơ hàm tại nhà
Chế độ chăm sóc răng miệng khoa học kết hợp bài tập cơ hàm tại nhà giúp duy trì khớp cắn ổn định và hạn chế thói quen xấu. Người bệnh cần loại bỏ thói quen tì lưỡi vào mặt trong răng cửa dưới và kiểm soát động tác đưa cằm ra trước khi làm việc.
- Tập đặt lưỡi đúng vị trí: Áp sát toàn bộ thân lưỡi lên vòm miệng trên khi nghỉ, không để đầu lưỡi chạm vào răng cửa dưới.
- Bỏ tật trượt hàm: Giữ xương hàm dưới ở vị trí trung tâm, không đưa cằm ra phía trước khi nói chuyện.
- Vệ sinh răng miệng kỹ: Dùng chỉ nha khoa và máy tăm nước làm sạch vùng kẽ răng cửa dưới đang bị cắn ngược.
- Đeo hàm duy trì đúng giờ: Đeo khí cụ duy trì tối thiểu 12 đến 20 tiếng mỗi ngày sau khi tháo niềng để chống tái phát.
- Khám nha khoa định kỳ: Thăm khám nha khoa 6 tháng một lần để bác sĩ kiểm tra khớp cắn sớm.
Câu hỏi thường gặp về hàm răng dưới chìa ra ngoài
Trẻ em có hàm răng dưới chìa ra ngoài khi nào nên can thiệp?
Trẻ em có hàm răng dưới chìa ra ngoài nên được đưa đến gặp bác sĩ chỉnh nha ngay từ khi 7 đến 8 tuổi. Đây là giai đoạn răng cửa vĩnh viễn mọc lên, nền xương hàm mặt còn mềm dẻo và đáp ứng tốt với khí cụ chỉnh hình.
Can thiệp định hướng xương sớm giúp giải phóng cản trở khớp cắn, kích thích xương hàm trên bắt kịp đà tăng trưởng và triệt tiêu nguy cơ phải phẫu thuật cắt xương hàm khi trưởng thành.
Người trưởng thành bị hàm dưới chìa nặng niềng răng có hết không?
Người trưởng thành bị hàm dưới chìa nặng do xương phát triển quá mức không thể điều trị dứt điểm nếu chỉ niềng răng đơn thuần. Sau 18 đến 20 tuổi, khung xương hàm ngừng phát triển và cốt hóa hoàn toàn. Niềng răng chỉ di chuyển thân răng để bù trừ thẩm mỹ nhưng không thu ngắn chiều dài xương hàm dưới.
Để khắc phục triệt để mặt lưỡi cày và lấy lại khớp cắn chuẩn, bệnh nhân bắt buộc phải kết hợp niềng răng với phẫu thuật cắt xương hàm BSSO.
Thời gian điều trị hàm răng dưới chìa mất bao lâu?
Thời gian điều trị hàm răng dưới chìa ra ngoài kéo dài từ 12 đến 24 tháng tùy phương pháp và mức độ sai lệch. Với trẻ em dùng khí cụ Facemask, thời gian đeo khí cụ từ 12 đến 18 tháng. Với người trưởng thành niềng răng, liệu trình tiêu chuẩn mất 18 đến 24 tháng để ổn định chân răng.
Trường hợp kết hợp phẫu thuật cắt xương hàm, thời gian niềng răng tiền phẫu khoảng 12 tháng, ca mổ diễn ra trong 1 ngày và cần 3 đến 4 tuần hồi phục vết thương.
