Viêm quanh thân răng khôn gây đau nhức góc hàm, sưng má và cản trở há miệng ăn nhai. Với hơn 12 năm kinh nghiệm phẫu thuật hàm mặt tại Hệ thống Nha Khoa Venus, Bác sĩ Hà Minh Tuấn khẳng định đây là nhiễm trùng cấp tính phổ biến của răng số 8.
Trong bài viết này, chúng tôi chia sẻ nguyên nhân cốt lõi và phác đồ điều trị triệt để giúp bạn dứt điểm cơn đau an toàn.
Bản chất viêm quanh thân răng khôn và cơ chế bệnh sinh
Viêm quanh thân răng khôn (Pericoronitis) là tình trạng nhiễm trùng vi khuẩn ở mô nướu bao phủ quanh thân của răng khôn đang mọc kẹt hoặc chỉ trồi lên một phần.
Bệnh xảy ra phổ biến nhất ở răng 38 và 48 hàm dưới trong độ tuổi 17 đến 25 tuổi. Khi xương hàm thiếu chỗ, một vạt nướu mềm sẽ che phủ mặt nhai, gọi là nắp lợi trùm.
Khoảng trống giữa men răng và lợi trùm tạo túi nướu kín ứ đọng thức ăn. Bàn chải không thể làm sạch, khiến vi khuẩn kỵ khí sinh sôi tiết độc tố gây hoại tử nướu và bùng phát viêm cấp.
Dấu hiệu nhận biết qua hai thể lâm sàng cấp tính và mạn tính
Dấu hiệu viêm quanh thân răng khôn biểu hiện rõ qua đau nhức góc hàm và tình trạng khít hàm điển hình.
Bảng đối chiếu lâm sàng dưới đây làm rõ sự khác biệt giữa hai thể:
| Tiêu chí nhận biết | Thể cấp tính (Acute Pericoronitis) | Thể mạn tính (Chronic Pericoronitis) |
|---|---|---|
| Mức độ đau nhức | Đau nhức dữ dội, giật từng cơn lan lên tai | Đau âm ỉ thoáng qua, tức nặng góc hàm |
| Tình trạng nướu trùm | Nướu sưng đỏ rực, căng bóng, rỉ mủ khi ấn | Nướu hơi nề nhẹ, viền lợi xơ hóa |
| Khả năng há miệng | Khít hàm nặng, độ há miệng dưới 20 mm | Há miệng bình thường hoặc hơi vướng |
| Triệu chứng toàn thân | Sốt cao 38 đến 39 độ C, nổi hạch góc hàm | Không sốt, không nổi hạch toàn thân |
| Hơi thở và vị giác | Hơi thở hôi nồng nặc, có vị mủ đắng | Hơi thở hôi nhẹ do giắt thức ăn |
| Hướng can thiệp | Bơm rửa sát khuẩn, dùng thuốc giảm viêm | Tiểu phẫu nhổ răng khôn triệt để |
Bạn nên đến phòng khám ngay khi xuất hiện các dấu hiệu sau:
- Cơn đau góc hàm tăng mạnh khi nuốt nước bọt hoặc nói chuyện.
- Vùng má sưng nề rõ rệt làm biến dạng mặt.
- Không thể đưa hai ngón tay vào miệng do co thắt cơ cắn.
- Nổi hạch dưới hàm, chạm vào thấy đau nhói.
- Rỉ mủ vàng đục từ chân răng hàm cuối khi ấn nhẹ má.
3 nguyên nhân khiến răng khôn dễ bị viêm quanh thân
Cung hàm thiếu khoảng trống và thế mọc bất thường
Sự thu hẹp cung xương hàm khiến răng khôn mọc sau cùng hầu như không đủ chỗ đứng.
Nghiên cứu trên tạp chí Saudi Dental Journal (PMC13168376) chứng minh mối liên hệ chặt chẽ giữa kiểu mọc kẹt răng khôn hàm dưới với tỷ lệ viêm quanh thân răng và nguy cơ sâu hỏng răng số 7. Răng mọc kẹt khiến nắp lợi trùm tồn tại vĩnh viễn trên mặt nhai.
Sang chấn cơ học từ răng đối diện
Răng khôn hàm trên mọc đủ sẽ trồi dài xuống do thiếu răng cắn khớp. Khi ăn nhai, múi răng trên dập mạnh trực tiếp lên vạt lợi trùm đang sưng của hàm dưới.
Lực va chạm lặp lại khiến nướu dập nát và loét trợt. Tương tự như cơ chế va chạm gây tổn thương nướu trong khớp cắn sâu, sang chấn cắn ở răng khôn làm ổ viêm bùng phát dữ dội và chuyển nhanh sang hoại tử mủ.
Suy giảm miễn dịch toàn thân
Viêm mạn tính thường bùng phát thành đợt cấp tính khi cơ thể suy nhược, thức khuya hoặc cảm sốt. Khi miễn dịch suy giảm, vi khuẩn kỵ khí phát triển mạnh. Nếu nướu răng cửa cũng phù nề, bạn nên xem thêm bài viết về sưng lợi răng cửa để hiểu rõ cơ chế phản ứng mô mềm.
2 biến chứng nguy hiểm khi không điều trị dứt điểm
Phá hủy và làm mất răng số 7 vĩnh viễn:
- Răng số 7 là răng ăn nhai chính trên cung hàm. Khe hở giữa răng khôn kẹt và răng số 7 là bẫy thức ăn kinh niên, gây sâu cổ chân răng số 7 âm thầm.
- Vi khuẩn phá hủy men răng gây viêm tủy răng số 7 và tiêu xương ổ răng khiến răng lung lay, buộc phải nhổ bỏ cùng răng khôn. Tương tự như lo lắng khi tìm hiểu nhổ răng số 6 có nguy hiểm không, mất răng số 7 làm suy giảm hơn 60% lực nhai.
- Nếu phát hiện sớm, bác sĩ có thể chữa răng bị lộ ngà hoặc làm quy trình bọc răng sứ thẩm mỹ để bảo tồn thân răng.
Viêm mô tế bào lan tỏa và áp xe khoang miệng:
- Ổ mủ quanh thân răng khôn nếu không dẫn lưu sẽ phá vỡ màng xương, lan vào khoang dưới hàm, bên hầu và mang tai.
- Viêm mô tế bào (Cellulitis) làm sưng phù mặt, chèn ép đường thở gây khó thở. Nếu vi khuẩn tràn vào máu sẽ gây nhiễm trùng huyết (Sepsis) nguy hiểm tính mạng nếu không cấp cứu kịp thời.
Phác đồ điều trị viêm quanh thân răng khôn chuẩn y khoa
Kiểm soát ổ viêm tại chỗ và dùng thuốc
Khi bệnh nhân đang sưng đau cấp tính có khít hàm, nguyên tắc an toàn là không nhổ răng ngay để tránh phát tán vi khuẩn vào máu.
Bác sĩ bơm rửa sạch túi lợi trùm bằng dung dịch Hydrogen Peroxide 1.5% kết hợp Betadine 10% để đẩy sạch mủ. Bác sĩ kê kháng sinh Spiramycin kết hợp Metronidazol, thuốc giảm đau Paracetamol hoặc Ibuprofen dùng 3 đến 5 ngày. Khi ổ viêm xẹp và độ há miệng phục hồi trên 30 mm, việc phẫu thuật mới được tiến hành an toàn.
Nghiên cứu trên Biomedicines (PMC13509574) khẳng định hoạt chất kháng khuẩn tại chỗ giúp ức chế vi khuẩn gram dương, hạ sốt và giảm phù nề nhanh chóng.
Cắt lợi trùm bằng Laser hoặc sóng điện cao tần
Thủ thuật cắt lợi trùm (Operculectomy) chỉ chỉ định khi răng khôn mọc thẳng hàng và cung hàm còn đủ chỗ cho răng trồi lên.
Bác sĩ gây tê và dùng tia Laser cắt bỏ vạt nướu che phủ mặt nhai. Tuy nhiên, tỷ lệ lợi trùm tái phát sau khi cắt lên tới hơn 60% do mô hạt sinh sôi trở lại nếu xương hàm thiếu chỗ.
Nhổ răng khôn bằng sóng siêu âm Piezotome
Trong hơn 90% trường hợp lâm sàng, nhổ bỏ răng khôn là giải pháp duy nhất giúp giải quyết dứt điểm nguy cơ tái phát.
Tại Nha Khoa Venus, chúng tôi áp dụng công nghệ sóng siêu âm Piezotome tần số 28.000 đến 36.000 Hz chỉ tác động đứt dây chằng nha chu mà không tổn hại xương hay mô mềm. Quá trình bóc tách diễn ra êm dịu, ít chảy máu, giúp vết thương lành nhanh và bệnh nhân ăn nhai bình thường sau 24 đến 48 giờ.
4 cách chăm sóc và xoa dịu cơn đau tại nhà
Để giảm đau an toàn tại nhà, bạn nên tuân thủ các chỉ dẫn sau:
- Súc miệng nhẹ nhàng 3 đến 4 lần mỗi ngày bằng nước muối ấm 0.9% theo hướng dẫn trong bài viết trị sâu răng tại nhà bằng muối hoặc dùng dung dịch Chlorhexidine Gluconate 0.12% để khử khuẩn bề mặt túi lợi.
- Chườm túi đá lạnh bọc khăn mềm lên má ngoài góc hàm bị sưng trong 15 phút mỗi lần giúp co mạch máu, giảm sưng nề và làm dịu cơn đau.
- Ăn thức ăn mềm, lỏng, nguội như cháo hoặc súp, tránh đồ cay nóng và vụn giòn dễ rơi vào túi lợi trùm.
- Chủ động đặt lịch khám nha khoa tổng quát sớm để được chụp phim kiểm tra và xử lý triệt để trước khi ổ viêm bùng phát đợt mới.
Câu hỏi thường gặp về viêm quanh thân răng khôn
Viêm quanh thân răng khôn uống thuốc gì để nhanh hết đau?
Thuốc uống chỉ hỗ trợ giảm đau và giảm phù nề tạm thời, không thể triệt tiêu nguyên nhân cơ học là răng khôn mọc kẹt.
Bác sĩ thường kê kháng sinh Spiramycin kết hợp Metronidazol tiêu diệt vi khuẩn kỵ khí, kèm thuốc giảm đau Paracetamol hoặc Ibuprofen dùng 3 đến 5 ngày. Bạn không tự ý mua kháng sinh uống tại nhà để tránh nguy cơ kháng thuốc.
Cắt lợi trùm răng khôn có bị tái phát lại không?
Cắt lợi trùm có tỷ lệ tái phát lên tới hơn 60% các trường hợp lâm sàng sau khoảng 3 đến 6 tháng thực hiện.
Nguyên nhân do xương hàm không đủ chỗ cho răng trồi lên. Phần nướu sau khi cắt sẽ bò ra phủ lại mặt nhai, tiếp tục hình thành túi giắt thức ăn. Do đó, nhổ răng khôn luôn là phương án triệt để nhất.
Đang bị sưng viêm quanh thân răng khôn có nhổ răng được ngay không?
Khi đang trong đợt viêm cấp tính có sưng mủ và khít hàm, bác sĩ sẽ không chỉ định nhổ răng ngay lập tức.
Can thiệp phẫu thuật khi mô mềm nhiễm trùng nặng khiến thuốc tê giảm tác dụng, gây đau đớn. Ngoài ra, vi khuẩn rất dễ theo mạch máu tràn vào hệ tuần hoàn. Bệnh nhân cần được bơm rửa và uống thuốc 3 đến 5 ngày cho ổ viêm yên lặng trước khi nhổ răng.
